Қан анализдері
Жалпы қан талдауы қандай жағдайларда тағайындалады?
Жалпы немесе клиникалық қан талдауы — ең кең таралған бастапқы диагностикалық және профилактикалық зерттеулердің бірі. Мұны түсіндіру оңай. Ағзада жүретін кез келген патологиялық процесс қан құрамына әсер етеді және көбінесе өзіне тән өзгерістермен көрінеді. Сондықтан емдеу тактикасын анықтау кезінде жалпы қан талдауы ең жылдам әрі ақпараттық зерттеу әдістерінің бірі болып табылады.
Сонымен қатар жалпы қан талдауы жоспарлы диспансерлік тексеру кезінде және әртүрлі ауруларға қарсы вакцинация алдында міндетті түрде жүргізіледі. Дәрігер белгілі бір ауруды емдеуді бастамас бұрын қарсы көрсетілімдердің бар-жоғын анықтау үшін де талдау тағайындауы мүмкін. Мысалы, тромбоциттер деңгейі төмен болған кезде антикоагулянттарды тағайындауға болмайды, өйткені бұл ішкі қан кетуге әкелуі мүмкін.
Қан қалай алынады және процедураға дайындалу қажет пе?
Әдетте жалпы талдау үшін биоматериал саусақтан алынады, бірақ кейбір жағдайларда веналық қан қажет болуы мүмкін. Мысалы, көрсеткіштердің кеңейтілген тізімі бойынша зерттеу жүргізілген кезде.
Қан алу алдында сол қолдың бір саусағы спирт сіңдірілген тампонмен өңделеді, содан кейін саусақ ұшына 2–3 мм тереңдікте жылдам тесік жасалады. Бөлінген қан арнайы тамшуырдың көмегімен жиналып, жіңішке түтікке құйылады. Сондай-ақ қанның аз мөлшері арнайы зертханалық шыныға жағылады.
Егер жалпы талдау үшін веналық қан қажет болса, пациенттің білегіне арнайы жгут салынады. Шынтақ бүгісінің ішкі жағындағы инъекция жасалатын орын спиртке малынған мақта тампонымен өңделеді, содан кейін қуыс ине арқылы венаға пункция жасалып, қан арнайы пробиркаға алынады. Алынған материал зертханалық зерттеуге жіберіледі.
Жалпы қан талдауы — қарапайым процедура. Оған арнайы дайындық қажет емес. Дегенмен дәрігерлер көбінесе қанды аш қарынға тапсыруды ұсынады, өйткені тамақтану зерттеу нәтижелеріне әсер етуі мүмкін. Егер белгілі бір уақыт аралығында жалпы қан талдауын бірнеше рет тапсыру қажет болса, мысалы, емнің тиімділігін бақылау үшін, зерттеуді бір уақытта және бірдей жағдайларда жүргізген жөн.
Жалпы қан талдауының көрсеткіштері
Бұл зерттеу түрі медицинада өте жиі қолданылатындықтан, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі медициналық ұйымдардың қызметкерлеріне нәтижелерді нақты көрсеткіштер қамтылған арнайы нысан бойынша беруді міндеттеген.
Гемоглобин (Hb)
Қан талдауының ең маңызды көрсеткіштерінің бірі. Гемоглобин тыныс алу үдерісінде маңызды рөл атқарады. Ол оттегін тасымалдап, ағзаның әрбір жасушасын тіршілікке қажетті оттегімен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар көмірқышқыл газын байланыстырып, оны өкпеге қайта жеткізеді.
Эритроциттер (RBC)
Эритроциттер — қызыл қан жасушалары және ағзадағы ең көп кездесетін қан жасушаларының бірі. Олардың қызметі гемоглобиннің қызметімен тығыз байланысты. Гемоглобин осы жасушалардың ішінде орналасады және эритроциттердің көмегімен бүкіл ағзаға тасымалданады.
Түстік көрсеткіш (MCHC)
Бұл параметр алдыңғы екі көрсеткішпен тығыз байланысты және эритроциттердің гемоглобинмен қанығу дәрежесін сипаттайды.
Ретикулоциттер (RTC)
Ретикулоциттер — эритроциттердің жас, жетілмеген түрі. Арнайы гормондардың әсерінен олар жетілген эритроциттерге айнала алады. Ағзада мұндай жасушалардың белгілі бір қоры үнемі болады. Эритроциттердің көп мөлшері жоғалған жағдайда оларды алмастыруға ретикулоциттер қатысады.
Тромбоциттер (PLT)
Тромбоциттер — қанның ұюына жауап беретін маңызды қан элементтері. Тері немесе ағза тіндері зақымданған кезде тромбоциттер зақымдалған аймақта ұйынды түзіп, қан кетуді тоқтатуға қатысады.
Тромбокрит (PCT)
Бұл көрсеткіш қандағы тромбоциттер алатын жалпы көлемнің қанның жалпы көлеміне қатынасын көрсетеді.
ЭТЖ (ESR)
Эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ) — қан плазмасындағы ақуыз фракцияларының арақатынасындағы өзгерістерді жанама түрде бағалауға мүмкіндік беретін зертханалық көрсеткіш.
Лейкоциттер (WBC)
Лейкоциттер немесе ақ қан жасушалары ағзаны инфекциялардан, вирустардан және басқа бөгде агенттерден қорғауға қатысады. Сонымен қатар бұл жасушалар ағзаны жасушалардың ыдырау өнімдерінен тазартуға көмектеседі.
Лейкоцитарлық формула
Бұл көрсеткіш қандағы лейкоциттердің әр түрінің мөлшері мен арақатынасын көрсетеді. Нейтрофилдер мен моноциттер бөгде микроорганизмдерді анықтап, оларды қармап, жоюға қатысады. Эозинофилдер паразиттерге қарсы иммундық жауапқа және аллергиялық реакцияларға қатысады. Лимфоциттердің қызметіне антигендерді анықтау, оларға иммундық жауап қалыптастыру және иммунологиялық жадты қамтамасыз ету жатады.
Плазмалық жасушалар
Плазмалық жасушалар антиденелерді өндіру арқылы ағзаның иммундық жауабына қатысады. Олар В-лимфоциттердің жетілу кезеңдерінің бірі болып табылады. Ағзаға бөгде антиген түскен кезде белсендірілген В-лимфоциттер плазмалық жасушаларға айналып, иммуноглобулиндер өндіре бастайды.