Астанадан келген «сиқыршы дәрігері» науқастарға бедеулікті жеңуге қалай көмектеседі
Астанада күн сайын ЭКҰ әдісінің көмегімен екіге дейін сәби дүниеге келеді. Пациенттер Алмаз Ибрагимовты күн сайын «сиқыршы» деп атап, «алтын қолы» үшін алғыс білдіреді.
12 жылдық еңбек жолында репродуктолог дәрігер, «Экомед Астана» клиникасының медициналық директоры және «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңінің жеңімпазы Алмаз Ибрагимов бедеулікті емдеудің жаңа репродуктивтік әдістерін қолдану арқылы 5 мыңнан астам баланың дүниеге келуіне көмектесті. BNews.kz тілшісіне берген сұхбатында дәрігер осы саладағы мәселелер, ЭКҰ әдісінің қолжетімділігі туралы айтып, пациенттерінің қызықты оқиғаларымен және өзінің арманымен бөлісті.
— Алмаз Құрманәліұлы, өз қызметіңіз туралы айтып беріңізші. Репродуктолог дәрігер болуға қалай және неліктен шешім қабылдадыңыз?
— Студент кезімде Қарағанды медицина академиясында оқып жүргенімде тағдыр мені бір тамаша жас отбасымен кездестірді. Олар менің алыс туыстарым болатын, біз өте жақын араластық. Мен олармен екі жылдан астам бірге тұрдым. Бірақ олардың бір мәселесі болды — балалары жоқ еді.
Әрине, кейде отбасында келіспеушіліктер болатын. Оның кейбір себептері баланың болмауына байланысты екенін түсіндім. Олардың емделіп, мерзімді түрде тексерулерден өтіп жүргенін көрдім. Мен оларға көмектескім келді.
Әртүрлі дереккөздерден бедеулік мәселесін зерттей бастадым. Оның өте кең таралған мәселе екенін, бірақ адамдар бұл туралы ашық айта бермейтінін түсіндім. Көбіне бұл отбасы мен жақындарының ішінде сақталатын жан күйзелісі еді.
Студент болғандықтан, менен ешкім дәрігер ретінде көмек сұраған жоқ. Бірақ мен өзім оларға қандай да бір емдеу нұсқаларын тауып, бір нәрсе ұсынуға тырыстым. Медицина академиясын бітіргеннен кейін репродуктолог дәрігер болуға шешім қабылдадым. «Болашақ» бағдарламасы бойынша Мәскеу медицина академиясының клиникалық ординатурасына түстім.
Ол жақтан оралған соң бедеулікті емдеуге маманданған алғашқы клиникаға сауалнама мен түйіндемемді жібердім. Сол кезде клиниканы Салтанат Байқошқарова басқаратынын білетінмін. Бір аптадан кейін мені әңгімелесуге шақырды. Әңгімелесу өте ұзаққа созылды, көптеген қызықты мәселелерді талқыладық, нәтижесінде жұмысқа қабылдандым.
Кейін бірнеше рет шетелге бардым. Жұмысымыздың нәтижелілігінің арқасында бізге көптеген адамдар жүгінді. Еуропа мен Америкада қолданылатын заманауи әдістерді үйренуге мүмкіндік алдық. Жыл сайын дерлік халықаралық конгрестерге қатысып, алған тәжірибемізді осында енгізіп отырдық.
Бүгінде Қазақстан бойынша тоғыз филиалымыз бар. Ал 2007 жылы Астанада алғашқы филиал ғана ашылған еді. Астанадағы командамыздың еңбегінің арқасында қазірдің өзінде бес мыңнан астам бала дүниеге келді.
Жалпы «ЭКОМЕД» 23 жылдан бері жұмыс істейді. 1995 жылдан бері біздің көмегімізбен 12 мыңнан астам бала дүниеге келді. Менің ойымша, бұл — өте үлкен жетістік.
Бедеулікті емдеудің бұл әдісі өткен ғасырдың 70–80-жылдарында пайда болды. Осы әдістің көмегімен дүниеге келген алғашқы адамның бүгінде табиғи жолмен туған өз балалары бар. Ол Англияда дүниеге келген, есімі — Луиза Браун.
— Қазақстанда репродуктология қаншалықты дамыған және біздің клиникаларымыз қаншалықты бәсекеге қабілетті?
— Жасанды ұрықтандыру және бедеулікті емдеумен айналысатын клиникалар жеткілікті — олардың саны 20-дан асады. Бірақ олардың барлығы бірдей бәсекеге қабілетті емес.
Олардың да белгілі бір жетістіктері бар, алайда қазіргі халықаралық талаптар мен ДДҰ стандарттарына сәйкес жұмыс істейтін алдыңғы қатарлы клиникалар саны небәрі 3–4.
Мемлекет тарапынан осындай орталықтардың жұмысына қолдау көрсетіліп, бақылау жүргізілгенін қалар едім. Біздің халқымыз жоғары сапалы медициналық көмек алуға тиіс деп есептеймін. Бұл саланың жұмысы мен оның нәтижелері біз үнемі жетіліп, дамып отырған жағдайда ғана тиімді болады.
— Сіз туралы ЭКҰ әдісімен бедеулікті емдеудің жаңа әрі жоғары тиімді тәсілдерін әзірлеумен айналысатыныңыз жазылған. Осыған байланысты өз жұмыстарыңыз туралы айтып бере аласыз ба?
— Ұстазым Салтанат Байқошқаровамен бірге енгізген ең маңызды жаңалықтардың бірі — халыққа қолжетімді әдістерді енгізу.
Соның бірі — жеңіл стимуляция. Яғни іс жүзінде айқын стимуляциясыз, ағзаға үлкен гормоналдық жүктеме түсірмей, табиғи жағдайларға барынша жақын тәсілмен және наркозсыз аналық жасушаларды алып, оларды ұрықтандырып, күрделі әрі қымбат бағдарламалардағыдай нәтижеге қол жеткізе аламыз.
Бұған жоғары сапалы технологиялар, ауаны тазарту жүйелері, эмбриондарды өсіруге арналған жабдықтар, қоректік орталар және олардың дамуына жасалған қолайлы жағдайлар көмектеседі.
Қазір бір немесе екі эмбрионды тасымалдау үшін көптеген аналық жасушаларды алудың қажеттілігі болмауы мүмкін. Әйел ағзасына барынша ұқыпты әрі қаржылық жағынан үнемді, сонымен қатар жоғары тиімділік көрсете алатын әдістер бар.
Қазіргі уақытта мен онкологиялық аурулары бар пациенттердің фертильділігін сақтаумен айналысамын. Бүгінде онкологиялық ауруларды диагностикалау мен емдеу айтарлықтай дамыды. Алайда химиотерапия мен сәулелік терапия репродуктивтік функцияға жиі теріс әсер етеді.
Кейін ер адамдарда жыныс жасушалары болмауы мүмкін, ал әйелдерде аналық бездердің қызметі тоқтауы ықтимал. Сондықтан емдеуге дейін биологиялық материалды криоконсервілеу, яғни әйелдердің аналық жасушаларын, ерлердің аталық без тінін және сперматозоидтарын мұздатып сақтау, сауығып шыққаннан кейін өздерінің генетикалық материалын пайдаланып балалы болуына мүмкіндік береді.
Біз осы әдіспен айналысамыз. Бұл мәселені барлық халықаралық конгрестерде көтеріп, онкологтар мен гематологтарды осы бағыттағы жұмысқа қосылуға шақырамыз.
— Сіз Еуропа, АҚШ және араб елдерінен келген пациенттерге де көмектесесіз. Шетелдік пациенттер сіздерге қаншалықты жиі жүгінеді?
— Қазақстанда немесе біздің орталықта медициналық туризм өте жоғары деңгейде дамыған деп айта алмаймын. Бірақ Қазақстанда жұмыс істейтін көптеген шетелдіктерді, сондай-ақ шетел азаматтарымен отбасын құрып, басқа елдерде тұрып жатқан көптеген қазақстандықтарды білеміз.
Олар бізді және Қазақстан медицинасының мүмкіндіктерін біледі. Сондықтан көбіне солар келіп, процедурадан өтіп, нәтижеге қол жеткізеді. Кейін бізді сол жақтағы таныстарына ұсынады.
Біздің көмегімізбен Германияда, Англияда, АҚШ-та көптеген балалар дүниеге келді. Африкадан да пациенттер келеді. Жақын шетелдерден — Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстаннан пациенттер өте жиі келеді.
— Бұл емдеу әдісі азаматтар үшін қаншалықты қолжетімді және процедуралардың бағасы қандай?
— Бағалар туралы айтатын болсақ, Қазақстанда процедура басқа елдерге қарағанда айтарлықтай арзан. Ол сол деңгейде жүргізіледі, бірақ Еуропа мен АҚШ елдерімен салыстырғанда құны едәуір төмен.
Оның үстіне ол елдерде қажетті шығыс материалдары жақын жерде өндіріледі. Ал біз барлық жабдықтарды сырттан сатып алуға мәжбүрміз. Тасымалдау, кедендік рәсімдеу секілді қосымша кезеңдер бар.
Сонымен қатар Қазақстандағы өмір сүру деңгейі мен еңбекақы мөлшері Еуропа мен АҚШ-тағыдай емес. Сондықтан процедураның өзі шамамен 3–4 есе арзан. Қазіргі уақытта бір ЭКҰ процедурасының құны 400 мыңнан 1 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін. Ал біз енгізіп жатқан әдістердің құны шамамен 300–400 мың теңгені құрайды.
— Алмаз Құрманәліұлы, пациенттеріңізбен қаншалықты жиі байланысып тұрасыз?
— Пациенттермен қарым-қатынас үзілмейді. Кейбір отбасылармен үнемі кездесіп тұрамыз. Өйткені кей жағдайларда табиғи жолмен ұрықтану мүлдем мүмкін емес. Сондықтан бірінші, екінші, тіпті үшінші бала да ЭКҰ әдісімен дүниеге келеді.
Бізде мынадай жағдай да болды. Сегіз жыл бұрын бір ЭКҰ процедурасын жүргіздік. Пациенттен 20 аналық жасуша алдық, олардың ішінен сапасы жақсы сегіз эмбрион өсіп жетілді. Бір эмбрионды жатыр қуысына тасымалдап, қалған жетеуін мұздатып сақтадық.
Ол жүкті болып, қыз босанды. Кейін олар тағы бір бала, бұл жолы ұл баланы қалады. Тағы бір эмбрионды тасымалдадық — тағы да қыз дүниеге келді. Үш жылдан кейін олар қайта келіп, ұлды болды.
Бір қарағанда, мұның барлығы — бір ғана ЭКҰ процедурасының нәтижесі. Әртүрлі жылдары дүниеге келген бұл балалардың барлығы бір күнде ұрықтандырылған.
Эмбриондарды алып, мұздатып сақтау мүмкіндігінің болғаны өте жақсы. Отбасы бес-алты жылдан кейін де келіп, эмбрионды тасымалдатып, жүкті бола алады. Ол кезде ата-аналарының жасы 40-та болса да, эмбриондар олардың жас кезіндегі биологиялық жасына сәйкес болады.
Қазіргі уақытта біздің орталық жылына шамамен 1,5 мың ЭКҰ циклін жүргізеді. Астанада атқарып жатқан жұмысымыздың нәтижесінде күн сайын дерлік 1–2 сәби дүниеге келеді. Күн сайын ұл, қыз немесе егіздердің дүниеге келгені туралы SMS-хабарламалар немесе қоңыраулар аламын.
— Үстеліңізден арнайы сізге жасалған кәдесыйды байқадық. Оны қандай пациенттер сыйлады?
— Бұл сыйлықты бұрын қыз балалы болған және сол кезде қайтадан ЭКҰ бағдарламасынан өтіп жүрген пациенттер әкелді. Кезекті эмбриондарды тасымалдаудан кейін олардың жүктілік тестін тапсыратын уақыты болатын.
Жатыр қуысына екі эмбрион тасымалдадық. Алғашқы жолы бір эмбрион тасымалдап, нәтижесінде олар балалы болған еді. Бұл жолы екі эмбрион тасымалдадық.
Бәлкім, олар бір нәрсені сезген шығар немесе ішкі түйсігімен білген болар — маған үш сәби бейнеленген мүсінше әкелді. Шынында да, кейін олардың егіздерге жүкті болғаны расталды. Бұл — мен үшін өте жағымды әрі ерекше сыйлық.
— «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының қатысушысы қалай болдыңыз және сіздің кандидатураңызды кім ұсынды?
— Бұл жобаның бар екенін естіген едім. Бірақ өзім өтініш беруді тіпті ойлаған жоқпын. Өзім сауалнама толтырып, жеңімпаз болуға ұмтылуым керек деп есептемедім.
Мені кім ұсынғанын әлі күнге дейін нақты білмеймін. Меніңше, басшылық немесе пациенттердің бірі сауалнаманы берген болуы мүмкін. Кейін менің жобаға ұсынылғанымды білдім.
Халық дауыс берген 100 адамның қатарына кіргенімді білу мен үшін өте жағымды болды. Маған дауыс берген, сенім білдірген адамдардың барлығына шын жүректен ризамын.
Бұл — үлкен жауапкершілік. Әр адам табысты әрі жақсы адам болғысы келеді. Осы дауыс берудің нәтижесін көргеннен кейін иығыма бұрынғыдан да үлкен жауапкершілік артылғанын сезіндім. Осы мәртебеге лайық болу және одан да көп күш салу керек деп ойлаймын.
Мен жақсы дәрігер әрі жақсы адам болуға тырысамын. Менің арманым — жақсы дәрігер болып, адамдарға көмектесу.
Адамдарға шын ниетіңмен көмектесуге тырысасың, барлығын ашық көңілмен жасайсың. Бұл жеке медицина екенін түсінемін. Бірақ сен өз тарапыңнан адал қарым-қатынас пен шынайы көмектесуге деген ниетіңді көрсетсең, пациенттер оны сезінеді және тынышталады.
Сонда олар нәтижеге де жеңілірек жетеді. Өйткені олардың сенімі пайда болады. Олар осы мәселемен бірге күресетін біртұтас команданың бір бөлігіне айналады.
Біздің жұмысымыздың бүкіл мәні де осында.
